Trong bức tranh tổng thể của điện ảnh Việt Nam những năm gần đây, phim hài chiếu rạp luôn nắm giữ một vị thế vô cùng đặc biệt. Không chỉ là thể loại “đẻ ra tiền” cho các nhà sản xuất, phim hài còn là món ăn tinh thần quen thuộc, gắn liền với thói quen ra rạp của khán giả Việt mỗi dịp Lễ, Tết hay cuối tuần.
Bài viết này sẽ đưa bạn đi sâu vào toàn cảnh dòng phim hài Việt Nam chiếu rạp từ lịch sử phát triển, các trào lưu đặc trưng, bí quyết tạo nên “doanh thu trăm tỷ”, cho đến những nút thắt cần tháo gỡ để điện ảnh Việt vươn tầm.
Hành trình lột xác của phim hài chiếu rạp Việt Nam
Để có được diện mạo đa dạng như ngày hôm nay, thể loại phim hài Việt Nam chiếu rạp đã trải qua nhiều giai đoạn thăng trầm với những bước chuyển mình rõ rệt.
Giai Đoạn 2000 – 2010: thời kỳ khai phá và phim tết
Những năm đầu thập niên 2000, khái niệm “phim thương mại chiếu rạp” ở Việt Nam còn khá sơ khai. Thể loại hài thời kỳ này chủ yếu gắn liền với tên tuổi của dòng Phim Tết. Các bộ phim như Gái Nhảy (2003), Khi Đàn Ông Có Bầu (2005), Gái Nhảy 2 hay Nụ Hôn Rực Rỡ (2010) của các đạo diễn như Lê Hoàng, Nguyễn Quang Dũng đã đặt những viên gạch đầu tiên.
Đặc điểm: Yếu tố hài hước lúc này chủ yếu đến từ các tình huống trớ trêu, lời thoại bông đùa, tung hứng của dàn diễn viên kịch nói nổi tiếng. Phim có tính giải trí cao nhưng kỹ thuật quay và tư duy điện ảnh vẫn mang đậm dấu ấn sân khấu.
Giai Đoạn 2011 – 2018: sự bùng nổ, trào lưu “hài nhảm” và kỷ nguyên trăm tỷ
Đây là giai đoạn điện ảnh Việt chứng kiến sự bùng nổ mạnh mẽ về số lượng rạp chiếu và lượng khán giả. Thể loại phim hài trở thành “vua phòng vé”.
Cột mốc lịch sử: Năm 2012, bộ phim Để Mai Tính và đặc biệt là Tèo Em (2013) do Charlie Nguyễn đạo diễn, Thái Hòa đóng chính đã tạo nên một cơn địa chấn. Hình ảnh “Tèo Em” ngờ nghệch nhưng chân thành đã định hình cho phong cách hài hành động / hài đường phố (Road trip comedy) tại Việt Nam.
Mặt tối “Hài nhảm”: Sự thành công quá lớn về mặt doanh thu của các phim hài chi phí thấp đã dẫn đến trào lưu sản xuất ồ ạt. Hàng loạt bộ phim ra đời chỉ dựa vào dàn danh hài truyền hình (Hoài Linh, Trấn Thành, Trường Giang…), sử dụng miếng hài hình thể chọc cười rẻ tiền, kịch bản ngô nghê, quay phim cẩu thả. Cụm từ “Hài nhảm” ra đời như một sự phản ứng của công chúng và giới chuyên môn trước sự đi xuống về chất lượng.
Giai Đoạn 2019 – Nay: lột xác về chất lượng và đa dạng hóa
Trước sự quay lưng của khán giả với các sản phẩm kém chất lượng, các nhà sản xuất buộc phải thay đổi. Thể loại phim hài Việt Nam chiếu rạp bước vào giai đoạn trưởng thành.
Hài hước không còn là mục tiêu duy nhất, mà trở thành chất liệu/Gia vị để kể những câu chuyện có độ sâu hơn về tình cảm gia đình, tình yêu, hay tâm lý xã hội.
Kỹ thuật quay, màu sắc, âm nhạc và kịch bản được đầu tư chỉn chu, tiệm cận với tiêu chuẩn quốc tế.
Các trào lưu phim hài chiếu rạp nổi bật tại Việt Nam
Phim hài Việt không đứng yên một chỗ mà liên tục biến chuyển, kết hợp với nhiều thể loại khác để tạo ra những món ăn mới lạ cho khán giả.
Trào lưu phim hài gia đình và tâm lý xã hội (Family Comedy)
Đây là công thức thành công vang dội nhất của điện ảnh Việt Nam trong những năm gần đây.
Nội dung: Lấy bối cảnh các gia đình Việt Nam bình dân hoặc trung lưu, khai thác những mâu thuẫn thế hệ, chuyện mẹ chồng – nàng dâu, áp lực đồng tiền, hay tình cảm cha con.
Phong cách: Đầu phim cười nghiêng ngả với những câu thoại mộc mạc, đời thường; cuối phim lấy nước mắt khán giả bằng những khoảng lặng xúc động.
Đại diện tiêu biểu: Cua Lại Vợ Bầu, các tác phẩm trong series Lật Mặt của Lý Hải, và đặc biệt là chuỗi phim của Trấn Thành như Bố Già, Nhà Bà Nữ, Mai.
Trào lưu phim hài hành động & phiêu lưu (Action-Comedy)
Sự kết hợp giữa những pha rượt đuổi nghẹt thở và những tình huống “dở khóc dở cười”.
Nội dung: Thường là hành trình bất đắc dĩ của một cặp đôi lệch pha (công an – tội phạm, người thông minh – kẻ ngốc) trên con đường chạy trốn hoặc thực hiện nhiệm vụ.
Đại diện tiêu biểu: Tèo em, Lật mặt 1 & 2, Chị mười ba, Săn tiền.
Trào lưu phim hài tình cảm lãng mạn (Rom-Com)
Hướng đến đối tượng khán giả trẻ, học sinh – sinh viên và các cặp đôi.
Nội dung: Những câu chuyện tình yêu học đường, tình yêu công sở nhẹ nhàng, dí dỏm. Thể loại này thường tiếp thu hiệu quả các kịch bản chuyển thể (Remake) từ Hàn Quốc hoặc Thái Lan.
Đại diện tiêu biểu: Em là bà nội của anh (Remake từ Miss Granny), Tháng năm rực rỡ, Em chưa 18, Siêu quậy có bầu.
Công thức tạo nên “doanh thu trăm tỷ” của phim hài Việt
Tạo ra thói quen ra rạp để “Xả Stress” của khán giả Việt
Phần lớn khán giả Việt Nam đến rạp chiếu phim với tâm lý tìm kiếm sự giải trí đơn thuần sau những giờ làm việc căng thẳng. Những tin tức mới nhất về điện ảnh đã chứng minh phim hài cung cấp năng lượng tích cực, dễ tiếp thu, không đòi hỏi người xem phải suy ngẫm quá nhiều phức tạp. Đặc biệt vào dịp Tết Nguyên Đán, thói quen “đi rạp xem phim cầu may, cầu vui” khiến dòng phim hài trở thành sự lựa chọn số một của các gia đình.
Khai thác chất liệu văn hóa bản địa và lời thoại “Trendy”
Những bộ phim hài Việt Nam hay đạt doanh thu kỷ lục đều có điểm chung: rất đời và rất Việt Nam.
Ngôn ngữ: Lời thoại trong phim cập nhật nhanh chóng các câu nói “trend” trên mạng xã hội, những câu chửi thề duyên dáng, hay cách nói chuyện dông dài nhưng hóm hỉnh đặc trưng của người Sài Gòn, người Miền Tây hay người Hà Nội.
Bối cảnh: Từ con hẻm nhỏ lao động (Bố Già), quán bánh canh (Nhà Bà Nữ), cho đến miền sông nước Tây Nam Bộ (Lật Mặt 6, 7), khán giả nhìn thấy chính bản thân và hàng xóm của mình trong đó.
Yếu tố “bảo chứng phòng vé” từ dàn sao hài
Sức hút cá nhân của các ngôi sao hài đóng vai trò cực kỳ quan trọng.
Thái Hòa: Được mệnh danh là “Ông hoàng phòng vé” một thời với lối diễn hài tự nhiên, hình thể ngô nghê nhưng đầy cảm xúc.
Trấn Thành: Người nắm giữ “midas touch” (bàn tay Midas chạm vào đâu cũng thành vàng) của điện ảnh Việt hiện đại. Lối diễn hài kết hợp thoại triết lý đời sống của Trấn Thành có khả năng tạo ra các làn sóng tranh luận bùng nổ trên truyền thông.
Lý Hải: Thương hiệu bình dân, chân chất, tạo dựng niềm tin tuyệt đối với khán giả về sự chỉn chu và tâm huyết.
Kết luận
Phim hài chiếu rạp Việt Nam đã đi một chặng đường rất dài trong phim ảnh Việt từ những sản phẩm giải trí đơn sơ thời phim Tết đầu thập niên 2000 cho đến những đế chế trăm tỷ thống trị phòng vé ngày nay. Nó phản ánh chân thực đời sống, tâm tư, sự hài hước và cả những khát khao của người Việt Nam qua từng thời kỳ.
Tiếng cười trong điện ảnh không bao giờ là rẻ tiền nếu nó được tạo ra từ sự tử tế, trí tuệ và tình yêu nghề thực sự. Khán giả Việt Nam chưa bao giờ quay lưng với phim nội địa, đặc biệt là những bộ phim mang lại cho họ tiếng cười sảng khoái và những giọt nước mắt ấm áp. Tương lai của phim hài chiếu rạp Việt Nam phụ thuộc vào việc các nhà làm phim có dũng cảm bước ra khỏi “vùng an toàn”, rũ bỏ những công thức cũ kỹ để mang đến những giá trị nghệ thuật đích thực và bền vững hơn hay không.
Nguồn: Sưu tầm